Phường Buôn Ma Thuột: Gìn giữ và phát huy không gian cồng chiêng, múa xoang trong lòng đô thị hiện đại
Để tiếp tục phát huy và gìn giữ, bảo tồn hiệu quả những giá trị truyền thống của các dân tộc Tây Nguyên. Đặc biệt là không gian văn hóa cồng chiêng và điệu múa xoang của đồng bào ÊĐê trên địa bàn Buôn Ma Thuột. Thời gian qua, những lớp truyền dạy đánh chiêng, múa xoang tại các buôn của phường Buôn Ma Thuột được mở ra không chỉ giúp thế hệ trẻ làm quen với từng nhịp chiêng, bước xoang, mà còn góp phần ngăn ngừa nguy cơ mai một bản sắc văn hóa dân tộc.
Những lớp truyền dạy cồng chiêng và múa xoang đang được duy trì đều đặn tại phường Buôn Ma Thuột không chỉ là hoạt động văn hóa, văn nghệ đơn thuần mà còn là phương thức thiết thực để bảo vệ không gian văn hóa cồng chiêng, bồi đắp niềm tự hào dân tộc và tạo nền tảng để các giá trị truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Biểu diễn đánh chiêng tại Lễ bế giảng khóa học
Từ những nghệ nhân lớn tuổi đến các em thiếu niên, nhi đồng, tiếng cồng chiêng và điệu múa xoang đang được trao truyền bằng niềm tự hào, trách nhiệm và tình yêu sâu sắc với buôn làng, với văn hóa cội nguồn của dân tộc. Qua những lớp truyền dạy, những âm vang đặc trưng của đại ngàn Tây Nguyên tiếp tục được nuôi dưỡng, lan tỏa và hiện diện trong đời sống hôm nay, để không chỉ tồn tại trong ký ức mà còn ngân vang bền bỉ qua các thế hệ, trường tồn giữa đại ngàn.
Không chỉ dừng lại ở việc truyền nghề, địa phương còn chú trọng đưa cồng chiêng và múa xoang vào trường học, các hoạt động ngoại khóa và lễ hội truyền thống. Những buổi sinh hoạt văn hóa cộng đồng, các liên hoan cồng chiêng, ngày hội văn hóa dân tộc đã trở thành sân chơi để người trẻ thực hành, giao lưu và lan tỏa giá trị di sản.
Bên cạnh đó, sự quan tâm của chính quyền và ngành văn hóa từ tỉnh đến cơ sở đã góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy không gian văn hóa cồng chiêng – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO công nhận. Các chính sách hỗ trợ nghệ nhân, phục dựng lễ hội, đầu tư trang thiết bị và xây dựng đội chiêng trẻ đang tạo nền tảng bền vững cho công tác bảo tồn.
Tuy vậy, thách thức vẫn còn hiện hữu khi đời sống hiện đại cuốn theo nhiều loại hình giải trí mới, khiến một bộ phận giới trẻ dần xa rời văn hóa truyền thống. Chính vì vậy, việc truyền dạy cần được đổi mới về phương thức, gắn với công nghệ, truyền thông số và các nền tảng hiện đại để tiếp cận rộng rãi hơn, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Giữ lửa cồng chiêng và điệu xoang không chỉ là trách nhiệm của riêng cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, của Chính quyền địa phương mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội trong việc bảo vệ di sản văn hóa dân tộc. Khi những nhịp chiêng vẫn vang vọng giữa buôn làng, khi những vòng xoang vẫn rộn ràng trong ánh lửa đêm hội, đó chính là minh chứng sống động cho sức sống bền bỉ của một nền văn hóa giàu bản sắc.
Để tiếng chiêng không tắt, để điệu xoang còn mãi, cần lắm sự chung tay của cả cộng đồng – từ nghệ nhân, người dân đến chính quyền và các tổ chức xã hội. Bởi trong từng thanh âm ngân vang ấy là hồn cốt Tây Nguyên, là ký ức ngàn đời và là niềm tin vào một tương lai nơi bản sắc được gìn giữ và lan tỏa. Giữa Buôn Ma Thuột hiện đại, văn minh, tiếng chiêng vẫn ngân, điệu xoang vẫn cháy – như ngọn lửa văn hóa bản sắc luôn được bùng lên, cháy mãi, sống mãi cùng bao thế hệ.
Ông Nguyễn Hữu Chí, Phó Chủ tịch UBND phường Buôn Ma Thuột cho biết: “Chính quyền địa phương luôn quan tâm, tạo điều kiện để các hoạt động bảo tồn văn hóa truyền thống được triển khai hiệu quả, trong đó có việc truyền dạy cồng chiêng và múa xoang. Chúng tôi xác định đây là nhiệm vụ lâu dài, cần sự phối hợp đồng bộ giữa chính quyền, các đơn vị chuyên môn và cộng đồng dân cư. Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục duy trì, nhân rộng các mô hình truyền dạy, gắn với hoạt động văn hóa, du lịch và giáo dục truyền thống, qua đó góp phần giữ gìn và phát huy giá trị không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trong bối cảnh hiện nay.”
Chị Phạm Thị Hải Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Cung ứng dịch vụ sự nghiệp công phường Buôn Ma Thuột chia sẻ: “Việc tổ chức các lớp truyền dạy đánh chiêng, múa xoang không chỉ là hoạt động văn hóa đơn thuần mà còn là nhiệm vụ quan trọng trong bảo tồn bản sắc dân tộc tại địa phương. Chúng tôi xác định phải tạo điều kiện để các nghệ nhân trực tiếp tham gia giảng dạy, đồng thời thu hút đông đảo thanh thiếu niên tham gia học tập. Qua quá trình triển khai, có thể thấy các em ngày càng yêu thích, chủ động luyện tập và tự hào hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Đây chính là tín hiệu tích cực để tiếng chiêng, điệu múa xoang tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa trong đời sống cộng đồng.”
Nghệ nhân Y Hiu Niê Kdăm, một người có gần 50 năm gắn bó với cồng chiêng, với gần 3 ngàn học viên được ông truyền dạy chia sẻ: “Cồng chiêng không chỉ là âm thanh, mà là tiếng nói của tổ tiên. Nếu lớp trẻ không học, không biết, thì một ngày nào đó tiếng chiêng sẽ lặng im.” Chính từ tâm niệm ấy, nhiều nghệ nhân nhưng tôi đã tình nguyện đứng lớp, truyền dạy miễn phí, xem đó là trách nhiệm với cộng đồng và thế hệ mai sau.
Đối với chúng tôi, tiếng chiêng không chỉ là âm thanh mà là linh hồn của buôn làng. Khi truyền dạy cho lớp trẻ, tôi không chỉ hướng dẫn cách đánh đúng nhịp, đúng bài mà còn kể cho các em nghe về ý nghĩa của từng tiếng chiêng trong lễ hội, trong đời sống. Ban đầu các em còn bỡ ngỡ, nhưng khi hiểu rồi thì rất say mê. Điều tôi mong nhất là các em không chỉ biết đánh chiêng mà còn yêu, tự hào và có ý thức giữ gìn văn hóa của dân tộc mình, để tiếng chiêng còn vang mãi sau này.” Tôi rất vui khi ngày càng có nhiều em nhỏ yêu thích, chăm chỉ luyện tập và mạnh dạn tham gia các hoạt động văn hóa của buôn làng. Chỉ cần lớp trẻ còn say mê, tiếng chiêng và điệu múa xoang sẽ còn được gìn giữ, tiếp nối trong đời sống cộng đồng.”
Biểu diễn đánh chiêng tại Lễ bế giảng khóa hè 2026
Bạn Y Jip Du trú tại Buôn Dhăp Rông, phường Buôn Ma Thuột (Lớp trưởng Lớp chiêng khóa 2026) chia sẻ “Lúc đầu, em thấy việc đánh chiêng khá khó vì mỗi chiếc chiêng có âm thanh và nhịp điệu khác nhau. Nhờ được nghệ nhân hướng dẫn từng bước, em dần biết cách cầm chiêng, giữ nhịp và phối hợp với các bạn trong đội. Em rất vui khi được tham gia lớp học vì không chỉ biết thêm một nét văn hóa truyền thống của dân tộc mà còn có cơ hội giao lưu, sinh hoạt cùng các bạn. Em sẽ cố gắng luyện tập thường xuyên để có thể biểu diễn tốt và góp phần gìn giữ tiếng chiêng của buôn làng.”
Bạn H’ Rin Niê trú tại Buôn Ea Bông, phường Buôn Ma Thuột (lớp trưởng Lớp Xoang khóa 2026) xúc động chia sẻ: “Em cảm thấy rất vui và tự hào khi được học múa xoang. Những buổi đầu, em còn chưa quen với động tác bước chân, chuyển tay và giữ nhịp theo tiếng chiêng, nhưng nhờ sự hướng dẫn của các cô, các nghệ nhân và sự tập luyện cùng các bạn, em đã tự tin hơn. Em thích nhất là khi mọi người cùng nắm tay tạo thành vòng xoang, bởi lúc đó em cảm nhận rõ tinh thần đoàn kết của cộng đồng. Em mong lớp học sẽ được duy trì thường xuyên để ngày càng có nhiều bạn trẻ biết múa xoang và yêu hơn văn hóa truyền thống của quê hương.” Riêng bản thân em mong sẽ được học thêm các lớp nâng cao tốt hơn để có thể biểu diễn trong các dịp lễ hội và giới thiệu điệu múa của dân tộc mình đến nhiều người hơn.”
Trong không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên, tiếng chiêng không chỉ là âm thanh của lễ hội. Đó còn là tiếng gọi cộng đồng, lời tâm tình với núi rừng, nhịp cầu kết nối con người với tổ tiên, thần linh và quê hương xứ sở. Cùng với tiếng chiêng, múa xoang tạo nên một chỉnh thể nghệ thuật giàu bản sắc, thể hiện tinh thần đoàn kết, sức sống và vẻ đẹp tâm hồn của các dân tộc Tây Nguyên.
Biểu diễn múa xoang tại Lễ bế giảng
Đứng xem các học viên biểu diễn múa xoang tại Quảng trường 10/3 Buôn Ma Thuột trong dịp bế giảng lớp học, bạn trẻ người Kinh Nguyễn Hoàng Phương Nghi, công dân phường Buôn Ma Thuột, không giấu được sự thích thú và tiếc nuối khi chưa có cơ hội tham gia lớp học. Phương Nghi chia sẻ: “Các điệu múa thật đẹp và thú vị. Giá mà em biết đến lớp học sớm hơn, em sẽ đăng ký để được tham gia và học cùng các bạn.” Sự hào hứng của Phương Nghi cũng cho thấy sức lan tỏa của văn hóa cồng chiêng, múa xoang trong cộng đồng, không chỉ đối với đồng bào dân tộc ÊĐê mà còn thu hút sự quan tâm, yêu thích của đông đảo người dân đến từ các vùng miền trên mọi miền Tổ quốc.
Trong mỗi lớp học, các nghệ nhân thường bắt đầu từ những kiến thức căn bản nhất. Người học được giới thiệu về cấu tạo bộ chiêng, cách cầm chiêng, tư thế đứng, kỹ thuật tạo âm và vai trò của từng chiếc chiêng trong một bài diễn tấu. Từ những nhịp đơn giản, các học viên từng bước làm quen với tiết tấu, lắng nghe sự hòa quyện giữa các âm thanh và phối hợp cùng các thành viên trong đội chiêng.
Đánh chiêng không chỉ đòi hỏi kỹ thuật mà còn cần sự cảm nhận. Người nghệ nhân truyền dạy cho lớp trẻ cách “nghe” tiếng chiêng, hiểu sự khác nhau giữa âm thanh trong lễ hội, sinh hoạt cộng đồng và các nghi lễ truyền thống. Mỗi nhịp chiêng đều gắn với một câu chuyện, một phong tục, một ký ức văn hóa của buôn làng.
Điều đáng quý là các nghệ nhân không chỉ dạy kỹ thuật. Họ còn truyền cho thế hệ trẻ hiểu về nguồn gốc, ý nghĩa và giá trị của văn hóa cồng chiêng. Qua đó, người học nhận thức rõ rằng đánh chiêng, múa xoang không phải là hoạt động biểu diễn nhất thời, mà là một phần ký ức, căn cước và đời sống tinh thần của cộng đồng.
Sau mỗi buổi học, tiếng chiêng vang lên trong không gian buôn làng ngày một rõ ràng, chắc nhịp. Những vòng xoang cũng dần trở nên nhịp nhàng, uyển chuyển. Nhiều em không chỉ học để biểu diễn trong các chương trình văn hóa mà còn chủ động tìm hiểu về phong tục, lễ hội, trang phục và những câu chuyện gắn với văn hóa của dân tộc mình.
Sự tham gia của lớp trẻ mang đến sức sống mới cho hoạt động bảo tồn văn hóa. Các em có khả năng tiếp cận công nghệ, truyền thông và những hình thức sáng tạo hiện đại. Nếu được định hướng phù hợp, thế hệ trẻ có thể trở thành cầu nối đưa văn hóa cồng chiêng đến gần hơn với cộng đồng, du khách và xã hội, đồng thời góp phần quảng bá hình ảnh buôn làng một cách sinh động, tự nhiên.
Quan trọng hơn, khi được học và thực hành trong chính không gian văn hóa của cộng đồng, các em sẽ hình thành ý thức gìn giữ từ bên trong. Văn hóa khi đó không chỉ tồn tại trong hồ sơ, sân khấu hay các cuộc trình diễn, mà tiếp tục được nuôi dưỡng trong đời sống hằng ngày.
Để hoạt động truyền dạy đánh chiêng, múa xoang đạt hiệu quả bền vững, việc tổ chức các lớp học cần phải được thực hiện thường xuyên, phù hợp với điều kiện thực tế của từng buôn. Nội dung truyền dạy cần kết hợp giữa kỹ thuật biểu diễn, kiến thức văn hóa và việc thực hành trong các sinh hoạt cộng đồng.
Cùng với đó, cần quan tâm phát huy vai trò của nghệ nhân, người có uy tín và các đội chiêng truyền thống. Đây là những chủ thể nắm giữ tri thức văn hóa sâu sắc, có khả năng truyền đạt bằng kinh nghiệm thực tế và ngôn ngữ gần gũi với thế hệ trẻ. Việc động viên, hỗ trợ và tạo điều kiện để nghệ nhân tham gia truyền dạy cũng là cách thể hiện sự trân trọng đối với những người đang âm thầm giữ lửa văn hóa truyền thống.
Bên cạnh đó, song song với việc bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống, phường Buôn Ma Thuột cũng đã và đang quan tâm, đầu tư phát triển du lịch cộng đồng, giáo dục truyền thống và xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở. Khi tiếng chiêng, điệu múa xoang tạo ra giá trị tinh thần, giáo dục và kinh tế phù hợp, cộng đồng sẽ có thêm động lực để gìn giữ, thực hành và trao truyền.
Có thể khẳng định, mỗi lớp truyền dạy được mở ra là thêm một cơ hội để thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn. Mỗi thanh thiếu niên từ buôn làng biết đánh một nhịp chiêng, thực hiện một vòng xoang là thêm một mạch nối được hình thành giữa quá khứ và tương lai. Mỗi nghệ nhân kiên trì trao truyền là một lần ngọn lửa văn hóa được tiếp sức. Giữa đại ngàn cao nguyên, giữa Buôn Ma Thuột hùng vĩ tiếng chiêng ngân lên không chỉ để gọi mùa, gọi hội mà còn gọi về niềm tự hào cộng đồng. Trong vòng xoang nối dài, mỗi bước chân là một lời khẳng định rằng văn hóa truyền thống vẫn đang hiện diện, vẫn được yêu thương và tiếp tục phát triển.
Gần 100 học viên được trao giấy chứng nhận sau khi tham gia khóa học đánh chiêng - múa xoang khóa hè năm 2026
Bằng sự quan tâm chú trọng của chính quyền địa phương, sự chung tay của cộng đồng, tiếng chiêng và điệu múa xoang sẽ không bị lãng quên theo thời gian. Ngược lại, những thanh âm ấy sẽ tiếp tục âm vang, lan tỏa và cháy mãi giữa đại ngàn, như một phần không thể thiếu trong bản sắc văn hóa Tây Nguyên, như một Buôn Ma Thuột hiện đại - văn minh và bản sắc.
Giữa đô thị Buôn Ma Thuột, các buôn làng được nằm đan xen trong không gian đô thị, nơi nhà dài, bến nước, nếp sinh hoạt cộng đồng vẫn được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Ở đó, tiếng cồng chiêng vẫn ngân lên trong những dịp lễ, hội; những vòng xoang vẫn nhịp nhàng kết nối con người với cộng đồng và cội nguồn. Sự tồn tại của buôn giữa lòng đô thị không chỉ là dấu ấn lịch sử mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống. Trong dòng chảy hiện đại hóa, các buôn làng vừa thích nghi với đời sống mới, vừa kiên trì giữ gìn những giá trị cốt lõi, góp phần tạo nên một Buôn Ma Thuột phát triển nhưng vẫn đậm đà bản sắc Tây Nguyên./.
